HOME

Nikola Jovanović

 

DRUŠTVENI MIT O VUKU KARADŽIĆU

(ILI PRIČA O KRILATOM VUKU I SEDMOGLAVIM AŽDAJAMA)

U prvoj polovini 19. veka, paralelno sa burnim političkim događajima, tekla je i rasprava o Srpskom jeziku koja je ukazivala na oštre društvene podele i nesklade. Ova polemika je, delom, proistekla iz "opštih društvenih neusklađenosti koje su se javile kao posledica složenih istorijskih procesa i mnogobrojnih, lako uočljivih, diskontinuiteta u istorijskom razvoju srpskog naroda"[1] Kao mogući modeli razvoja srpskog jezika stajali su suprotstavljeni jedan drugome NARODNJAČKI KONCEPT SRPSKE KULTURE – oblikovan tokom 18. veka među Srbima u Turskoj u vidu usmenog narodnog stvaralaštva i GRAĐANSKI KULTURNI KONCEPT koji se javlja krajem 18. veka i proizilazi iz srpskog društva u Habzburškoj monarhiji. Savremenici su aktere ovog sučeljavanja nazivali" starovoljama" i "novotnicima"[2]

U politički kriznim vremenima 19 i 20 veka "gunj i opanak" (odnosno civilizaciju narodnjačkog koncepta razvoja srpske kulture koju su simbolizovali) odgovarali su populističkoj retorici različitih društveno političkih struja. Nasuprot tome građanske tradicije srpske kulture su zanemarivane i negirane. Usled toga "predstava o srpskom seljaku (i mitologizovana ) ličnost Vuka Karadžića predstavljaju važne simbole kolektivnog identiteta"[3].

U formiranju društvenog mita o Vuku Karadžiću treba posmatrati tri osnovna stereotipa koja su komplementarni delovi jedne celine.

Fond znanja (ujedno i izvor stereotepa) iz koga nastaju udžbenici, obrazovna literatura, publicistički radovi (tekstovi u štampi, brošure, prilozi na radiju i televiziji), umetnička dela crpi se iz naučne literature[4], koja će u daljem toku ovog rada biti pod lupom razmatranja. Nastanak mita će se pratiti kroz trostepenu gradaciju elemenata duž koje se stereotipi formiraju.

  1. pojednostavljenje-uprošćavanje složene situacije i rasprave početkom 19. veka
  2. vrednovanje koje se nameće na bipolarnoj opoziciji "dobro-loše", "novo-staro", "pobeda-poraz"...
  3. identifikacija koja se ostvaruje aktuelizovanjem događaja iz prošlosti i stavljanjem u savremeni kontekst

STEREOTIP O RASPRAVI

Pojednostavljenje:

Iskrivljenje (pojednostavljenje predstave o vrlo komplikovanoj polemici nastale su upotrebom ternina "borba", "rat", "revolucija", kojim se rasprava karakteriše. Aleksandar Belić piše : " Bilo je to gotovo stihijska borba"[5], dok Miodrag Popović kaze: "U kritici (sa Vidakovićem) se vodio dvoboj dvojice književnika (...) u stvari tukla se bitka oko toga ko će dalje voditi srpski narod [6] (...) Vuk je povukao granicu između dvaju književnih frontova te je tako počeo otvorenu bitku za novu srpsku književnost" [7]

Ova svojesvrsna predstava " borbe" i "rata" je pojačana povezivanjem sa društveno političkim previranjima tog doba i pripisivanjem karaktera neizbežnog i nužnog. Tako Jovan Deretić kaže da je " Vukova revolucija produžetak društveno političke revolucije... " [8] a Vaso Milinčević da je "Vuk bio čedo ustanka i njegova kulturna revolucija produžetak je i osmišljavanje društveno političke revolucije izvršene ustancima početkom 19. veka"[9].

Sa publicističke strane može se navesti primer književnika Ive Andrića koji je to video kao " (...) pravi, dugogodišnji rat u kome je bilo kao u svakom ratu, pobeda i poraza, junaštava i izdaja, heroja i stradalnika , plašljivaca i prebega. " [10]

Formiranjem tzv. "fronta" i svrstavanjem na drugu stranu "granice" Vukovih oponenata, napravljena je, može se reći, veoma redukovana (a time i pojednostavljena) slika ondašnjih dogadjaja jer su zanemarene činjenice da su međusobne razlke između Vukovih oponenata (na pr. Vidakovića i Stratimirovića nasuprot Hadžića i Sterije) faktički bile mnogo veće nego između Vuka i Hadžića ili Vuka i Sterije.

Vrednovanje:

Na prethodno pomenutim oštrim kontrastima "pobeda-poraz", "novo-staro", došlo je do uprošćavanja kao što je već rečeno, veoma komplikovane situacije (po pitanju rasprave) prve polovine 19 veka.

Ljuba Stojanović (karakterišući dela i knjige Vukovih protivnika) piše : "Ali sve su to bili poslednji izdisaji stare generacije, koja nije imala nikakva uspeha. Pobeda je bila izvojevana".[11] Na ovakvoj osnovi se formiraju dalje predstave o "početku" i prekretnici kojom počinje novo doba. Za Aleksandra Belića nema dileme: "Vuk je kidao sa prošlošću". On je revolucionar koji stvara novu književnost sa novim jezikom. Za tu književnost su bili potrebni novi ljudi kao i oni iz naroda. "[12] Ovim zapravo počinje uobličavanje društvenog mita o Vuku Karadžiću i njegovom delu.

Identifikacija:

Predstavlja krajnji korak u zaokruživanju stereotipa. Poistovećivanjem ON=MI čitalac postaje sam akter "Vukove borbe", koja sada postaje "naša" i time se postiže uverenje o aksiomatskoj ispravnosti. Miodrag Popović daje slikoviti primer: "Istovremeno smo trijumfovali u prozi, lirici i drami; moglo bi se dodati u naučnoj raspravi" [13]

MIT O VUKU

Mit o Vuku Karadžiću kao pozitivnoj ličnosti i heroju izgrađen je sa dve činjenice koje čine racionalnu osnovu za njegov razvoj. To su zvanično prihvatanje Vukove reforme 1867. koja je prvobitno bila zabranjena a drugo je neosporni značaj njegovog rada kojim je napravljen veliki usek u srpskoj kulturi 19 veka.

Pojednostavljenje:

Prikazivanjem Vuka (njegovih osobina i delatnosti) uvek u dobrom svetlu stvorena je krajnje pojednostavljena predstava o njemu kao bezgrešnom i apsolutnom dobru. Ovaj proces je tekao u tri pravca:

  1. isticanje Vukove donkihotovske uloge
  2. veličanje njegovih osobina
  3. racionalisanjem njegovih slabosti koje se opravdavaju krajnim ciljem

Donkihotovski karakter njegove "borbe" nameće se iz konstrukcije "sam protiv svih" (iako su u njegovom radu prisutne i ideje Dositeja, Save Mrkalja, Kopitara i dr.) Tako Ljuba Stojanović piše: "Ustati protiv takvog shvatanja književniog jezika, objavivši rat svima, to je mogao uraditi takav čovek koji je bio slobodan od svojih tradicija, i koji je jasno shvato proste istine koje je od Kopitara naučio" [14]. Na ovo se nadovezuju Vukove osobine koje se ističu u superlativima. Po Beliću je "Vuk Karadžić bio bolešljiv čovek. On je sačuvao patrijarhalni način života i prema porodici i prema prijateljima i znancima. Bio je dobar drug i vrlo nežan otac i muž." [15]

Epiteti političkog karaktera su zaokružili sliku Vukove ličnosti. Mihajlo Stevanović tumači sadržaj Vukovog pisma iz 1832. Knezu Milošu na sledeći način: " Ovde se Vuk pokazuje kao neustrašivi borac za narodna prava za istinsku slobodu, za pravu demokratiju" [16] dok Miodrag Popović gotovo poetski piše:"(...) Dalekovid, krilat revolucionar bio je Vuk (...) Vukov lični šarm u doticaju sa ljudima, pronicljivost, realističko procenjivanje situacije, entuzijazam i slavoljublje, lukavost i snalažljivost, upornost i nesalomivost, kao i sposobnost da svuda nađe prijatelje, pokrene ljude i organizuje smišljenu borbu za ostvarivanje oredjenog cilja – sve su to osobine koje govore o Vukovom državnom i političkom talentu." [17]

Jednoj ovakvoj ličnosti sve je bilo podčinjeno i prilagođavano – od epohe pa do nacionalnih institucija koje su tu da podrže njegov rad. Jovan Deretić ističe:"Ustanak je uvod u najznačajnije poglavlje srpske kulturne istorije, i poglavlje o Vuku Karadžiću i njegovoj reformi srpskog književnog jezika, književnosti i kulture" [18], dok Belić objašnjava osnivanje Društva srpske slovesnosti 1841. sledećim rečima: "Samo osnivanje tog društva značilo je protest protiv gonjenja Vukovog rada i njegovih dela, a to je pokazivao do izvesne mere i rad Društva " [19]

Ovako okarakterisanom čoveku se sve neprimereno stavlja u funkciju konačnog cilja i predstavlja nužnost za njegovo ostvarivanje. Miodrag Popović ga opisuje: "(...) Vuk je po prirodi bio odmeren, grub samo kad se brani (...) smelo je kazivao istinu protivnicima u lice ali surovost u obračunavanju sa protivnicima nije mnogo odgovarala njegovom karakteru. Nju je nasledio od Kopitara..."[20] Ovakvom glorifikacijom Vukove ličnosti stvorena je podloga za vrednovanje njegovog rada.

Vrednovanje:

Vrednovanje kojim su uloga i delo Karadžića glorifikovani, izvršeno je na osnovu teza o "nužnoj pobedi" odnosno " neminovnosti pobede". One su dodatno potkrepljene argumentima "da je moralo tako biti", da je Vuk bio "naročito posvećen" za izvršenje " svetog dela" i dostizanje "svetog cilja". Istaknut svojim osobinama. Vuk je gurnut u prvi plan kao čovek koji ima "više prava" da se bavi pitanjem jezika od drugih. Zbog toga što je bolje razumevao stvari od svojih protivnika i za razliku od njih uvek isticao činjenice i istinite iskaze stvara se predstava da su oni drugi (oponenti) koristili lažne argumente.

Ljuba Stojanović ističe: "Vuk se za svoje vreme pojavio rano. Njega savremenici nisu mogli razumeti" [21]. Iznošenje niza ovakvih argumenata upravo čine osnovu za stvaranje stereotipa da je jednostavno moralo tako biti", a o Vuku samom na osnovu niza pripisanih mu legendarnih i mitoloških osobina koje poseduju junaci te vrste, kao "tvorcu" i "začetniku", Ljuba Stojanović konstatuje: " (...) Vukov rad je u tom pogledu besmrtan (...) Zato je i Vuk besmrtan, i njegovi učenici nisu preterali nazvavši ga "ocem novije srpske književnosti" [22] dok je kod Belića Karadžić "revolucionar naročite vrste, neobičnih sposobnosti, otac naše narodne kulture, pokretač i materijalnog i duhovnog u našem narodu na narodnoj osnovici." [23]

Sa polja racionalnog, Vukovi epiteti polako prelaze granicu onog opipljivog i uplivavaju u polje iracionalnog-mističnog, spiritualnog što dovedi do formiranja predstave o novom mesiji. Popović kaže da "on, neosetno, postaje centralna ličnost srpske književnosti i kao kakvom magijom vezuje druge za sebe "[24], a Belić se nadovezuje konstatacijom da je "Vuk osećao da on ne radi za jedno pokolenje ili jedan vek. On je tako bio ispunjen svojim misionarstvom da je uvek smatrao da u svakom pojedinačnom slučaju daje računa o onome što govori svim pokolenjima koja će za njim doći" [25]

Vrhunac iracionalnog, čime je dat završni potez u glorifikaciji Vukovog lika i dela je predstava o "svetom cilju " zbog čega se on i njegov rad ne dovode u pitanje.Na ovaj način je vrednost Karadžićevog dela kompletirana i ustanovljena kao stereotip odnosno mitska predstava u svesti srpskog naroda.Iz ovako argumentovane misionarske delatnosti i uloge mesije nameću se vrednosni sudovi da je Karadžić bio bezuslovno u pravu i da mu je shodno karakteru njegove misije sve bilo dopušteno u cilju donošenja konačnog rešenja.

Identifikacija:

Identifikacija, to jest završni element u formiranju stereotipa, predstavlja aktuelizacija njegovog "svetog dela" čiji smo mi danas baštinici; jer kako kaže Belić: "Vuk Karadžić je danas naša nacionalna kultura", dok za Andrića "Vuk svojom reformom predstavlja u stvari narod koji nadire iz duboke pozadine u koju ga je potisnulo osmanlijsko vladanje" [26]

 

VUKOVI PROTIVNICI

Zbog pojednostavljenja rasprave i formiranja bipolarne opozicije MI-ONI, sve ono što stoji nasuprot Vuku (koji je dobar čovek, genije, mesija...) automatski ima negativnu konotaciju. Pošto je Vukova delatnost prihvatana kao aksiom nastoji se da se usmeri i dokaže neispravnost i neodrživost drugih ideja. Ovim se stereotipi o "ispravnosti" i "neminovnosti" Vukovog puta samo dodatno nadgrađuje.

Pojednostavljenje:

Oštra polemika, kakva je bila ovo početkom 19. veka izazvala je buru strasti pa su i sami učesnici onoj drugoj strani pripisivali najrazličitije epitete. Kao što je pojam "rat" izvršio uticaj na karakter same polemike koja je vođena tako će ovaj rečnik postati osnova za formiranje kasnijih stereotipa o karakteru Vukovih oponenata (neistomišljenika).

Jernej Kopitar sve one koje ne pišu ili neće da pišu narodnim jezikom naziva "nazovi naučnicima i mračnjacima"[27]. Ovo je samo dodatno pojačalo predstavu "fronta" sa čije druge strane su svrstani svi Vukovi oponenti (bez obzira na međusobne razlike). Ta činjenica daje opet za posledicu organizovanost i koordiniranost akcija na kojima se insistira u literaturi. Belić piše: "...protiv Vuka je bilo celo književno pokolenje, zbog toga što su se Vukovom reformom krnjila njihova prava i crkvene i državne vlasti kao čuvara tradicija (...) [28] Tako su oni stajali prema Vuku kao jaka falanga povezani čvrstim vezama... " [29]

Ono što je dodatno izdiglo Vukov rad i delo jeste i nipodaštavanje ostalih učesnika u raspravi kao i zagovaranje da je opšta situacija u to vreme bila vrlo kritična – zagađena. Po Aleksandru Beliću "on je morao da pobedi (...) jer može li se dopustiti da jedan narod bude vođen od nadri književnika koji hoće na silu da mu načine i nametnu veštački književni jezak... " [30] dok je za Popovića sve to bila " novosadska popovija luda i lažljiva advokacija za kojima su se povodili drugi slojevi..." [31]

Nisu samo protivnici demonizovani i napadani. Da bi se potkrepila ona "činjenica" i dočarala kritičnost situacije sa prezirom je isticana i omalovažavana ondašnja čitalačka publika. Tako se Stojanović pita: "koliko je borbe i napora trebalo da se savladaju predrasude i nastrana mišljenja celog ondašnjeg književnog sveta pa i ogromnog broja čitalačke publike?"

Vrednovanje:

Vrednovanje je izvršeno na osnovu "logičkog" zaključivanja pošto je prethodno udarena jaka osnova navedenim uprošćavanjem, jer šta je drugo mogla izroditi " jaka falanga", koju su činili "nadri književnici", "bezumnici", "popovija luda" i "nastrane i zaostale čitalačke mase" ?!

Stereotip o antiherojima zasnovan je na tezi da su svi oponenti bili isti –problematični bez jasnog koncepta, a njihovo obrazovanje nipodaštavano i relativizovano, što je verovatno reakcija na činjenicu da je sa druge strane "fronta" bio čovek koji nije imao regularno školsko obrazovanje. Tako je Vuk imao posla "sa klevetnicima", koji su "širili laže o Vukovoj ličnosti, kršili postojeće zakone " [32], "zbog mržnje koja im je služila kao narkotik za psihičko smirivanje, sujete i zavisti".[33] Iza ovog sledi omalovažavanje ideje i koncepata. Stojanović jasno naglašava da "oni uistinu nisu znali sta je jezik ni šta je otografija uopšte (...) [34] dok su za Živana Milisavca "svi oni, naravno sem Vuka, bili diletanti u tom poslu." [35]

Dakle, sve što je bilo vezano za Vukove oponente bilo je obezvređivano, da bi se sa druge strane istakla Vukova delatnost i to jasno ukazuje na mitotvorstvo. "Mizernom obrazovanju Vukovih oponenata stečenom na 'provincijskom' Univerzitetu u Pešti suprotstavljeno je 'pravo' obrazovanje koje je Vuk Karadžić stekao samim boravkom u Beču i druženjem sa Kopitarem". [36]

Konačan potez u stvaranju negativne slike, tj. antiheroja predstavlja uzimanje "istorije" kao pokazatelja valjanosti naučnog rada i ideja, pa tako M. Popović piše :"Bilo je najzad, i nevernih toma, večitih sumnjala kao i ljudi bez istorijske perspektive, bez vizije budućnosti" [37] dok Berislav Nikolić konstatuje: "Izgubivši definitivno, ionako labavu podršku istorije, pristalice slavenoserpskog jezika ulazile su iz greške u grešku" [38]

POSLEDICE, ODJECI, REAGOVANJA

Mit o "krilatom Vuku" koji je u "velikom ratu za srpski jezik", "potpuno potukao ondašnje protivnike stvaran na ovaj način duboko je usađen u kolektivno pamćenje i društvenu svest srpskog naroda. Međutim, danas se javljaju i dijametralno suprotne teze kao reakcija na krajnosti i insistiranje da postoji samo jedno dobro, a koje su nastale po istom onom mehanizmu koji smo prethodno razmotrili.

Sada se ide u drugu krajnost opisujući Vuka kao negativnu pojavu u srpskoj kulturnoj istoriji, kao kulturno zlo, "austrijskog špijuna"...

"Amaterski i pretenciozni eksperiment jednog neobrazovanog avanturiste..."

Književnik Svetislav Basara naziva Vuka "neobrazovanim avanturistom" [39] dok je Vukovo delo za njega "ujdurma" protiv srpskog naroda. Tako Basara za neke od najvećih današnjih srpskih jada – poraza u ratu, raspad nacionalnog korpusa, opadanje nataliteta, moralnu i materijalnu bedu pripisuje zasluge upravo Vuku Karadžiću jer "nesporazum sa istorijom vidi u domenu lingvistike". "Jezik je", piše on dalje ,"taj koji određuje stvarnost jednog naroda i njegove istorijske domete"?! Dakle, po Basari, da se nije krenulo Vukovim putem "naša materijalna i duhovna istorija bila bi u svakom pogledu bogatija" jer kakav jezik takva i istorija, odnosno po Basari, društvene promene prate razvoj jezika a ne obrnuto!

"Posrbitelj Balkana"

Da Vuk Karadžić nije oštetio samo srpski narod smatraju i neki od naših suseda. Tako je na skupu o crnogorskom jeziku na Cetinju [40] konstatovano da je "Vuk naneo veliku nepravdu Crnoj Gori i Crnogorcima (...), a posledice takvog podmuklog odnosa prema Crnoj Gori i Crnogorcima traju do danas."

"Crnogorci nisu shvatili", ističe književnik Jevrem Brković , "da ih je Vuk, zapisujući njihov jezik, ustvari ostavio bez njega. Karadžić je uzeo crnogorski kao obrazac za jezik koji je kasnije uprostio i učinio jasnim i šumadijskom čobanu i vojvođanskom seminaristi", dodaje Brković, nazivajući Vuka "posrbiteljem Balkana".

Tako je, moglo se čuti na skupu, Vuk sa jedne strane "osiromašio svojim propagandnim radom preko razvijene mreže rezidenata crnogorsko kulturno nasleđe (prisvajanjem knjiga, hrisovulja, priča, pesama...), a sa druge strane asimilovao ga u srpski nacionalni i duhovni korpus "denacinalizatorski brišući crnogorsku memoriju i istorijske tragove".

Zbog "posrbljavanja Balkana" Vuk je i u Hrvatskoj poneo epitet antiheroja. U svom tekstu "Srbi svi i svuda" Vuk ističe da srpsku naciju karakteriše štokavsko narečje čime se jasno granica "nacionlnog prostora" pomera na zapad! [41]

Svi ovi stereotipni obrasci i predstave o Vuku, kao što je istaknuto u naučnoj literaturi, utemeljeni su na racinalnoj osnovi koja je svakako neosporna i koju čini Vukov rad počev od reforme čijim se tekovinama i danas služimo, pa preko sakupljačke, leksikografske, izdavačke i prevodilačke delatnosti. Međutim, posledice mita, (to jest posledice nekritičkog sagledavanja prošlosti)" su do te mere prožele kolektivno pamćenje da je potrebno uložiti mnogo napora i istraživanja da bi se mitološka potka demistifikovala i stvorile racionalne predstave o vlastitoj prošlosti" [42]

 

 

NAPOMENE

[1] M. Jovanović, Jezik i društvena istorija, Beograd 2002.

[2] Život Dra Jovana Subotića. Avtobiografija. Drugi deo. Proleće, Novi Sad 1902,s. 47.

[3] M. Jovanović, Jezik... s.83

[4] Najpoznatija i najčešće citirana naučna dela posvećena ovoj problematici su:

[5] A. Belić, Borba... s.3.

[6] Miodrag Popović,Vuk Stefanović Karadžić 1787-1864, Beograd 1964, s.121 (dalje: M. Popović, Vuk...)

[7] M.Popović,Vuk... , s.121.

[8] Jovan Deretić, "Prvi ustanak i srpska kultura", u: Prvi srpski ustanak, Beograd 1981., s.148

[9] Vaso Milinčević. Iz Tvorci i tumači srpskog romantizma, Beograd 1984, s.35. (dalje: V.Milinčević, Tvorci i tumači...)

[10] Ivo Andrić o Vuku Karadžiću, Beograd 1972, s.14.

[11] Lj. Stojanović, Vuk... , s.600.

[12] A. Belić, Borba... , s.34.

[13] M. Popović, Vuk... , s.387.

[14] Lj. Stojanović, Vuk... , s.728.

[15] A. Belić,Vuk i Daničić... , s.38.

[16] M. Stevanović, Vuk u svome i našem vremenu... , s.11-12.

[17] M. Popović,Vuk... , s.141,146.

[18] Jovan Deretić,"Prvi ustanak i srpska kultura", u: Prvi srpski ustanak, Beograd 1981, s.161.

[19] A. Belić, Vuk i Daničić..., s.108.

[20] M.Popović, Vuk... , s.120-121.

[21] Lj. Stojanović, Vuk... , s.171.

[22] Lj. Stojanović, Vuk... , s.733.

[23] A. Belić, Vuk i Daničić... , s.138.

[24] M. Popović, Vuk... , s.114.

[25] A. Belić, Vuk i Daničić... , s.103.

[26] Ivo Andrić o Vuku Karadžiću... , s.13.

[27] citirano prema: Lj.Stojanović,Vuk... , s.162-163.

[28] A. Belić, Vuk i Daničić... , s.36.

[29] A. Belić, Vuk i Daničić... , s.56

[30] A. Belić, Vuk i Daničić... , s.42

[31] M. Popović, Vuk... , s.155.

[32] M. Popović, Vuk... , s.369.

[33] M. Popović, Jota, Tršić-Beograd 1981, s.59.

[34] Lj. Stojanović, Vuk... , s.478.

[35] Z. Milisavac, Matica srpska i Vuk... , s.141.

[36] M. Jovanović, Jezik... , s.162.

[37] M. Popović, Jota... , s.59.

[38] B. M. Nikolić,"Vukova jezička revolucija"..., s.240.

[39] uporedi: Svetislav Basara, NIN 19. 7. 1996, Beograd

[40] "Vuk Karadžić i Crnogorci" skup o crnogorskom jeziku na Cetinju, 6. 6. 2004.

[41] U članku "Srbi svi i svuda" Vuk Karadžić je pisao : "Iz svega ovoga što je ovdje kazano vidi se da se južni Slaveni svi osim Bugara po jeziku dijele na troje: prvi su Srbi, koji govore što ili šta (i po čemu se prema Čakavcima i Kekavcima mogu nazvati Štokavci ) i na kraju slogova ne promjenjuju "i na o" , (...) ; Treće su Slovenci, ili kao što ih mi zovemo Kranjci, koji mesto što govore kaj (po cemu ih naši i Kekavcima zovu) (...) među Slovence idu i današnji Hrvati u Vermeđi Zagrebskoj, Varaždinskoj i Križevačkoj (...) Što se tiče broja ovijeh južnijeh Slavena između sebe, ja bih rekao da će Štokavaca biti najmanje tri puta onoliko koliko i Kekavaca i Čakavaca zajedno, a Kekavaca opet biće mnogo više od Čakavaca" (Karadžic, [1848] 1896:295).

[42] M. Jovanović, Jezik... , s.190.